Technologie

Odlewanie metalu

Kontekst historyczny

Odlewanie metalu to proces, dzięki któremu rzemieślnik tworzy kilka identycznych metalowych obiektów poprzez wlewanie roztopionego surowca do formy. Najstarszym znanym nam produktem tego typu jest miedziana żaba odlana w Mezopotamii ok. 3200 r. p.n.e. Pierwsza szersza produkcja lanego żelaza (czyli żeliwa) miała miejsce w Chinach pomiędzy 800 i 700 r. p.n.e. Używano tam piaskowych form odlewniczych, a już w 233 r. p.n.e. Chińczycy cieszyli się odlewanymi w ten sposób lemieszami. Prędko zorientowali się oni też, że żeliwo przydaje się również przy masowej produkcji grotów strzał, włóczni i coraz bardziej potrzebnych armatnich kul. Najczęściej jednak starożytni odlewali z metalu ozdobną biżuterię.

Jedną z najstarszych metod tworzenia odlewniczej formy jest technika „znikającego wosku”, której korzenie sięgają trzeciego milenium p.n.e. W trakcie tej procedury rzemieślnik tworzy woskowy duplikat obiektu, który obudowuje się formą (zwykle glinianą, bo potrzebne jest coś, czego nie stopi gorący metal). Potem wosk topi się, wypływa z formy i zastępowany jest płynnym metalem. W historii popularnymi materiałami na takie formy były piasek i glina, a dziś konstruowane są one z tworzyw sztucznych, jak plastiki i substancje lateksopodobne.

Na zachodzie żeliwo nie przyjęło się specjalnie aż do okolic XV wieku, kiedy to, najwyraźniej dzięki jedwabnemu szlakowi, dotarło jako technologia z Azji do Europy. W 1455 r. Niemcy używali go w hydraulice zamku Dillenburg, a około roku 1500 Włoch Vannocio Biringuccio zbudował pierwszą pełnoprawną odlewnię.

XVIII wiek w Anglii upłynął pod znakiem popularyzacji odlewania metalu – zwłaszcza żelaza, a potem jeszcze stali. W 1709 r. Abraham Darby postawił odlewnię, w której używał piaskowych i wapiennych form do produkcji wysokiej jakości hutniczej surówki. Pięćdziesiąt lat później inny Anglik, Benjamin Huntsman, wziął procedurę na warsztat, opracowując sposób odlewania stali w tyglu. Kolejne pół wieku później A.G. Eckhardt z Soho opracował odlewanie odśrodkowe, co pozwoliło mu na tworzenie metalowych cylindrów o cienkich ścianach. Inżynierowie wymyślali coraz nowsze metody odlewnictwa, tworząc dzisiejszy świat, gdzie prawie wszystko jest z metalu. No chyba że jest akurat z plastiku.