Wielkie dzieła
Święty Marek
Pomnik Gattamelaty
Judyta zabijająca Holofernesa
Kontekst historyczny
Donato di Niccolo di Betta Bardi, znany też jako Donatello, urodził się we Florencji około 1386 roku i zmarł tamże około 1466 po niezwykle produktywnym, osiemdziesięcioletnim życiu spędzonym na dłubaniu w kamieniu, marmurze i innych skałach. Emocjonalność i ekspresywność jego dzieł uczyniły go największym rzeźbiarzem renesansu. Artysta Vasari napisał o jego twórczości: „Zdawać by się mogło, że kamień, z którego stworzona jest rzeźba, lada chwila ożyje”.
Będący synem rzemieślnika Donatello kształcił się w domu rodziny bankierów, Martellich, którzy byli również mecenasami sztuki. W 1403 roku rozpoczął naukę u rzeźbiarza i złotnika Lorenzo Ghibertiego – pomagał mu stworzyć pomniki proroków w baptysterium florenckiej katedry. Według niektórych źródeł Donatello i artysta Brunelleschi zaprzyjaźnili się i wspólnie udali na południe, by odsłaniać starożytne ruiny wokół Rzymu. Niezależnie od tego, ile prawdy jest w tych opowieściach, nie da się ukryć, że w późniejszych rzeźbach twórcy widoczny jest styl klasyczny. Przez kolejne dekady Donatello stworzył jedne z największych renesansowych dzieł: marmurową rzeźbę św. Jerzego, olbrzymiego św. Jana Ewangelistę, sławnego, wykonanego z brązu nagiego Dawida, a także wykonany z tego samego materiału panel zatytułowany Uczta Heroda.
W latach 1443–1453 Donatello oddawał się pracy twórczej w Padwie, tworząc monumentalną rzeźbioną nastawę dla Santo i pomnik konny Gattemelaty. Ostatnie lata życia spędził we Florencji, wykonując głównie zlecenia dla Medyceuszy. Ukończył na przykład zapadającą w pamięć rzeźbę Marii Magdaleny dla klasztoru Santa Maria di Cestello, mającą nieść ukojenie i inspirację nawróconym prostytutkom, które tam przyjmowano. Jego prace wywierały wpływ na twórczość innych rzeźbiarzy przez stulecia – przykładem może być Michał Anioł – choć nikt nie dorównał mu w tworzeniu imponujących, ponadwymiarowych sylwetek ludzkich. Donatello zmarł z niewyjaśnionych przyczyn, a jego ostatnia rzeźba została ukończona przez jego ucznia, Bertolda di Giovanniego.